Oleh :
Mahendran Shilowaras
Penolong Ketua Penerangan Majlis Belia India Malaysia (MIYC) /
Penolong Pengurus (Programmer) Universiti Kolej Yayasan Pahang
Ancaman Siber: Isyarat Baharu Kesiapsiagaan Negara
Perkembangan teknologi digital dan kecerdasan buatan (Artificial Intelligence – AI) telah mengubah landskap kehidupan masyarakat secara menyeluruh. Daripada komunikasi, pendidikan, pekerjaan hinggalah urusan kewangan, teknologi kini menjadi sebahagian daripada keperluan harian, khususnya dalam kalangan generasi muda yang merupakan antara pengguna paling aktif dalam ekosistem digital.
Namun, di sebalik kemajuan tersebut, wujud satu cabaran besar yang tidak boleh dipandang ringan, iaitu ancaman keselamatan siber yang semakin kompleks, sofistikated dan sukar dijangka.
Pada 4 November 2026, Agensi Keselamatan Siber Negara (NACSA) telah meningkatkan Tahap Ancaman Keselamatan Siber Negara daripada Rendah (Low) kepada Sederhana (Medium) sebagai langkah berjaga-jaga susulan perkembangan keselamatan semasa.
Peningkatan ini bukan bermaksud negara sedang berhadapan serangan siber secara menyeluruh, sebaliknya menjadi peringatan bahawa tahap kewaspadaan, pemantauan dan kesiapsiagaan perlu dipertingkatkan bagi melindungi infrastruktur maklumat kritikal serta kesinambungan perkhidmatan penting negara.
Sebagai seorang pengatur cara (Programmer) yang terlibat dalam pembangunan aplikasi dan sistem digital, saya berpandangan bahawa keselamatan siber bukan sekadar tanggungjawab pakar teknologi maklumat atau pembangun sistem. Sebaliknya, ia merupakan tanggungjawab bersama yang bermula daripada kesedaran dan disiplin setiap pengguna teknologi.
Angka yang Membimbangkan: Penipuan Digital Semakin Berleluasa
Ancaman keselamatan siber bukan lagi isu yang hanya melibatkan organisasi besar, institusi kewangan atau agensi kerajaan. Pengguna biasa juga semakin terdedah kepada pelbagai bentuk penipuan dan pencerobohan digital.
Berdasarkan statistik rasmi Malaysia Computer Emergency Response Team (MyCERT), sebanyak 7,416 insiden keselamatan siber telah dilaporkan bagi tempoh Januari hingga September 2026. Daripada jumlah tersebut, sebanyak 6,258 insiden dikategorikan sebagai penipuan (fraud), sekali gus menjadikannya kategori terbesar dalam rekod berkenaan.
Dalam perkembangan berkaitan, Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (MCMC) dilaporkan telah menurunkan sebanyak 170,633 kandungan berkaitan penipuan dalam talian setakat 15 Oktober 2026, termasuk kandungan melibatkan akaun palsu dan penyamaran identiti.
Angka-angka ini memberikan gambaran jelas bahawa ancaman digital semakin meluas dan memerlukan perhatian serius daripada semua pihak.
Lebih penting, statistik tersebut perlu dilihat bukan sekadar sebagai angka laporan, tetapi sebagai peringatan bahawa setiap pengguna internet berpotensi menjadi sasaran sekiranya tidak mempunyai pengetahuan dan amalan keselamatan digital yang mencukupi.
WhatsApp, Malware dan Deepfake: Ancaman yang Semakin Sukar Dikenal Pasti
Antara perkembangan yang perlu diberikan perhatian ialah amaran keselamatan MyCERT pada 29 Oktober 2026 mengenai penyebaran dokumen kewangan palsu melalui aplikasi WhatsApp.
Penjenayah siber menggunakan dokumen yang menyamar sebagai invois, penyata akaun atau dokumen pembayaran bagi memperdaya penerima. Fail tertentu boleh mengandungi perisian hasad (malware) yang berpotensi memberikan akses tanpa kebenaran kepada peranti mangsa apabila dibuka dan dijalankan.
Pada 4 November 2026 pula, MCMC mengeluarkan peringatan mengenai risiko penipuan melalui fail ZIP, lampiran dan pautan mencurigakan yang disebarkan menerusi WhatsApp.
Lebih membimbangkan, mesej sedemikian boleh diterima daripada akaun kenalan yang dipercayai tetapi sebenarnya telah dikompromi.
Selain itu, MyCERT turut memberi amaran mengenai aplikasi Android palsu yang menggunakan nama BNM Mobile Security. Aplikasi berbahaya tersebut menyamar sebagai alat keselamatan dan berpotensi menyalahgunakan teknologi NFC untuk mendapatkan maklumat sensitif seperti PIN pembayaran serta data kad bank.
Situasi ini menunjukkan bahawa penjenayah siber bukan sahaja bergantung kepada kelemahan teknologi, malah turut mengeksploitasi kepercayaan dan emosi manusia melalui teknik manipulasi psikologi atau social engineering.
Dalam erti kata lain, ancaman digital hari ini bukan sekadar menyerang sistem, tetapi turut memperdaya manusia yang menggunakannya.
AI: Pemangkin Inovasi atau Senjata Baharu Penjenayah Siber?
Kecerdasan buatan merupakan antara teknologi yang mempunyai potensi besar dalam memacu kemajuan negara. Penggunaannya mampu meningkatkan produktiviti, mempercepatkan proses kerja, membantu penyelidikan dan memperkukuh daya saing dalam pelbagai sektor.
Dalam bidang keselamatan siber, AI boleh dimanfaatkan untuk mengenal pasti corak aktiviti mencurigakan, menganalisis ancaman serta membantu automasi tindak balas terhadap insiden keselamatan.
Namun, teknologi yang sama juga boleh disalahgunakan untuk menghasilkan kandungan palsu, menyamar sebagai individu lain dan memperdaya pengguna melalui kaedah yang semakin meyakinkan.
Pada Julai 2026, kerajaan memaklumkan bahawa sebanyak 12,353 kandungan berkaitan deepfake telah berjaya diturunkan oleh penyedia perkhidmatan berlesen bagi tempoh Januari hingga Jun 2026, susulan permintaan yang dikemukakan oleh MCMC.
Pada 28 Oktober 2026 pula, kerajaan turut menekankan bahawa penyalahgunaan AI oleh penjenayah siber menjadikan aktiviti penyamaran dan penipuan dalam talian semakin canggih serta sukar dikesan.
Walau bagaimanapun, kita perlu memahami bahawa bukan semua ancaman siber menggunakan AI. Ancaman seperti malware, phishing dan penipuan digital telah wujud sebelum kemunculan teknologi ini.
Persoalan sebenarnya bukanlah sama ada AI berbahaya atau sebaliknya, tetapi bagaimana teknologi tersebut dibangunkan, digunakan dan dikawal secara bertanggungjawab.
AI sepatutnya menjadi alat untuk memperkasa manusia, bukannya membuka ruang kepada manipulasi, penipuan dan eksploitasi digital.
Belia Malaysia: Daripada Pengguna kepada Pelindung Ekosistem Digital
Dalam menghadapi perkembangan ini, golongan belia mempunyai peranan yang cukup signifikan. Mereka bukan sahaja pengguna aktif media sosial, aplikasi komunikasi dan teknologi AI, malah berpotensi menjadi pencetus perubahan dalam membentuk budaya keselamatan digital masyarakat.
Namun, persoalannya, adakah kemahiran menggunakan teknologi sudah memadai untuk melindungi diri daripada ancaman siber?
Seseorang belia mungkin mahir menggunakan AI untuk menghasilkan kandungan kreatif, tetapi adakah mereka mampu mengenal pasti kandungan deepfake?
Mereka mungkin biasa menggunakan aplikasi perbankan digital, tetapi adakah mereka memahami risiko berkongsi OTP, memasang aplikasi tidak rasmi atau memberikan akses berlebihan kepada aplikasi tertentu?
Di sinilah pentingnya peralihan daripada sekadar literasi digital kepada kesedaran dan kompetensi keselamatan siber.
Saya berpandangan bahawa pendidikan keselamatan siber perlu diperkasakan melalui institusi pendidikan, persatuan belia, organisasi masyarakat dan program pembangunan kepimpinan generasi muda.
Belia perlu didedahkan bukan sahaja kepada cara menggunakan teknologi, tetapi juga cara mengenal pasti risiko, melindungi maklumat peribadi dan membuat keputusan secara bijak dalam persekitaran digital.
Antara langkah asas yang perlu menjadi amalan setiap pengguna ialah:
1. Berwaspada terhadap pautan dan lampiran mencurigakan. Jangan sewenang-wenangnya membuka fail ZIP, dokumen atau pautan daripada sumber yang tidak dapat disahkan. Hubungi penghantar melalui saluran lain sekiranya terdapat keraguan.
2. Aktifkan pengesahan dua faktor (2FA/MFA). Gunakan lapisan keselamatan tambahan untuk akaun e-mel, perbankan, media sosial dan aplikasi komunikasi.
3. Lindungi maklumat peribadi dan kewangan. Jangan berkongsi kata laluan, OTP, PIN atau maklumat perbankan kepada individu yang tidak dapat disahkan identitinya.
4. Pastikan peranti sentiasa dikemas kini. Gunakan sistem operasi dan aplikasi versi terkini serta elakkan pemasangan perisian cetak rompak atau aplikasi daripada sumber tidak rasmi.
5. Jangan mudah mempercayai kandungan AI. Sahkan kesahihan video, rakaman suara dan gambar, khususnya apabila melibatkan permintaan wang atau maklumat sulit.
6. Gunakan kata laluan yang kukuh dan berbeza. Elakkan menggunakan kata laluan yang sama bagi semua akaun. Pengurus kata laluan yang dipercayai boleh membantu meningkatkan perlindungan akaun.
7. Berhati-hati berkongsi maklumat dengan platform AI. Elakkan memasukkan maklumat peribadi, rekod pelanggan, dokumen sulit organisasi atau data kewangan ke dalam platform AI awam tanpa kebenaran dan kawalan keselamatan yang sesuai.
8. Lakukan sandaran data secara berkala. Simpan salinan fail penting melalui kaedah sandaran yang selamat bagi mengurangkan risiko kehilangan data akibat kerosakan peranti atau serangan ransomware.
Amalan ini mungkin kelihatan mudah, tetapi disiplin melaksanakannya secara konsisten mampu mengurangkan banyak risiko keselamatan digital.
Apabila Menjadi Mangsa: Bertindak Pantas, Jangan Panik
Kesedaran keselamatan siber juga perlu merangkumi pengetahuan tentang tindakan yang perlu dilakukan apabila berlaku insiden.
Sekiranya seseorang mengesyaki akaun atau perantinya telah dikompromi, tindakan segera perlu diambil bagi mengurangkan risiko kerugian dan penyebaran ancaman.
Antara tindakan yang disarankan termasuk menghentikan interaksi dengan pautan atau fail mencurigakan, mengasingkan peranti yang disyaki dijangkiti daripada rangkaian sekiranya sesuai, menukar kata laluan menggunakan peranti lain yang dipercayai serta menyemak sesi log masuk yang tidak dikenali.
Jika melibatkan transaksi kewangan, hubungi pihak bank dengan segera untuk mendapatkan bantuan menyekat akaun atau kad yang berisiko. Mangsa juga perlu menyimpan bukti seperti tangkap layar, nombor telefon, mesej dan rekod transaksi bagi membantu proses siasatan.
Bagi kes penipuan kewangan, orang ramai boleh menghubungi Pusat Respons Penipuan Kebangsaan (NSRC) melalui talian 997. Sementara itu, insiden keselamatan siber boleh dilaporkan kepada Cyber999.
Bagi insiden yang melibatkan peranti atau sistem organisasi, pasukan teknologi maklumat atau keselamatan siber organisasi berkenaan perlu dimaklumkan segera supaya langkah pengasingan, pemeriksaan dan pemulihan dapat dilaksanakan mengikut prosedur yang ditetapkan.
Dalam dunia digital, kelewatan bertindak boleh meningkatkan risiko. Oleh itu, pengetahuan tentang saluran bantuan dan pelaporan sama pentingnya dengan langkah pencegahan.
Membina Budaya Digital yang Selamat dan Bertanggungjawab
Peningkatan Tahap Ancaman Keselamatan Siber Negara daripada Rendah kepada Sederhana sewajarnya menjadi satu isyarat penting kepada seluruh masyarakat bahawa kesiapsiagaan digital tidak boleh dipandang ringan.
Dalam era kecerdasan buatan, kita perlu menerima hakikat bahawa kemajuan teknologi dan risiko keselamatan berkembang secara seiring. Justeru, pembangunan teknologi perlu bergerak bersama aspek perlindungan, etika dan tanggungjawab penggunaannya.
Saya percaya bahawa kejayaan sesebuah sistem digital bukan hanya diukur melalui kecanggihan teknologi, kepantasan pemprosesan atau keupayaan automasi, tetapi juga sejauh mana sistem tersebut mampu melindungi pengguna dan membina kepercayaan masyarakat.
Belia Malaysia perlu mengambil peluang untuk menjadi generasi yang bukan sahaja celik teknologi, tetapi turut mempunyai kesedaran, pengetahuan dan keberanian untuk memimpin masyarakat menghadapi cabaran keselamatan digital.
Kita tidak boleh sekadar menjadi pengguna kepada revolusi digital. Kita perlu turut menjadi sebahagian daripada penyelesaian dalam memastikan ekosistem digital negara kekal selamat, dipercayai dan mampan.
Akhirnya, teknologi mungkin semakin pintar, algoritma mungkin semakin canggih dan ancaman mungkin semakin licik, tetapi kebijaksanaan manusia dalam menilai, mengesahkan dan menggunakan teknologi tetap menjadi benteng pertahanan yang amat penting.
Keselamatan siber bukan bermula dengan teknologi semata-mata, tetapi bermula dengan kesedaran setiap daripada kita.
Marilah bersama-sama membina Malaysia yang lebih selamat, berdaya tahan dan bertanggungjawab dalam era kecerdasan buatan.
“Think Before You Click. Stay Alert, Stay Secure.”
Bertarikh : 12 November 2026
* Artikel ini merupakan pandangan peribadi penulis berdasarkan perkembangan semasa, pengalaman profesional dalam bidang pengaturcaraan dan pembangunan sistem serta rujukan kepada sumber rasmi. Pandangan yang dikemukakan tidak mewakili pendirian rasmi mana-mana organisasi.
